Zminijietna - Lehen ix-Xellug kull tant zmien torganizza diskussjonijeit publici fuq temi socjo-politici varji. Hawn taht hawn ir-rapporti ta' l-ahhar sitt dizkussjonijiet.
PUBLIC DEBATE ON CIVIL SOCIETY NETWORKING
Data/Date: Nhar is-Sibt 15 ta' Novembru, 2008 / Saturday 15th November, 2008
Post/Place: 60A, Triq id-Dejqa, Valletta
Hin/Time: 10.00-12.00 (filghodu/morning)
Dhul/Entry: B'xejn / Free
Zminijietna – Voice of the Left is inviting interested civil society organisations to participate in a public debate on civil society networking which will be held on Saturday 15 November, 10am at 60A, Strait Street Valletta.
The scope of the debate is to have a round-table discussion on how various civil society actors (NGOs, political parties, trade unions and other organisations) can work together in various areas by building networks and alliances.
Those interested in participating are to contact Zminijietna at zminijietna@yahoo.com by 8th November.
DIBATTITU PUBBLIKU DWAR HIDMA FLIMKIEN FIS-SOCJETA’ CIVILI
Zminijietna – Lehen ix-Xellug qed tistieden lill-organizazzjonijiet tas-socjeta’ civili sabiex jippartecipaw f’dibattitu pubbliku dwar hidma flimkien fis-socjeta’ civili li ser tigi organizzata nhar is-Sibt 15 ta’ Novembru, 10am f’60A Triq id-Dejqa, Valletta.
L-iskop tad-dibattitu huwa li jkun hemm diskussjoni f’forma ta’ round table dwar kif rapprezentanti varji mis-socjeta’ civili (ghaqdiet non-governattivi, partiti, unjins, u organizazzjonijiet ohra) jistghu jahdmu flimkien f’oqsma varji.
Dawk interessati li jippartecipaw ghandhom jikkuntatjaw lill-Zminijietna f’ zminijietna@yahoo.com sa mhux aktar tard 8 ta’ Novembru.
Il-Haddiema u l-Elezzjoni Generali
Id-diskussjoni dwar l-isfruttar tal-haddiema fl-Ekonomija Informali f’Malta sehhet fis-16 ta’ Frar 2008, ftit granet qabel l-elezzjoni generali, u kienet il-tmienja mis-sensiela ta’ diskussjonijiet pubblici dwar temi politici u socjali li qed jigu organizzati minn Zminijietna.
F’din id-diskussjoni, il-kelliema kienu David Agius (Partit Nazzjonalista), Mario Mallia (Alternattiva Demokratika), Charles Attard (Azzjoni Nazzjonali), David Pisani (Zminijietna – Lehen ix-Xellug), Tony Zarb (General Workers Union), Gejtu Vella (Union Haddiema Maqghudin), (GRTU) u Saviour Rizzo (Centre for Labour Studies –Universita’ ta’ Malta). Id-diskussjoni giet immexxijja mill-gurnalist James Debono. Il-Partit Laburista ma baghatx kelliem ghad-diskussjoni, minkejja li kien mistieden jaghmel dan.
Saviour Rizzo qal li f’din l-elezzjoni generali jidher li l-haddiem m’huwiex prominenti. Il-haddiema illum huma iktar affluenti, u dan grazzi ghall-unjins tal-haddiema. Izda fl-istess hin, illum jezisti hafna xoghol riskjuz u atipiku. Bosta haddiema li qeghdin fuq fixed-term contract ghandhom nuqqas ta’ sigurta’. Filwaqt li f’pajjizna xoghol ta’ din it-tip isir permanenti wara 4 snin, f’pajjizi ohra dan isehh wara sena jew sentejn. Haddiema li huma registrati bhala self-employed ukoll ghandhom nuqqas ta’ sigurta. “Ghalhekk, il-haddiema kollha ghandhom bzonn il-protezzjonim u diregolarizazzjoni ghandha tigi opposta”
Rizzo sahaq li Malta ma tistax tibqa’ tikkompeti b’pagi tat-tielet dinja. Ghall-kuntrarju, hemm bzonn ta’ iktar impiegi b’valur mizjud gholi, zieda fil-paga minima, u iktar tahrig ghall-hadddiema. Ghandu jigi studjat ukoll il-kuncett ta’ flexicurity kif ukoll jinstab balanc bejn ix-xoghol u l-hajja ta’ kuljum. Saviour Rizzo sahaq ukoll li f’Malta tinhtieg ukoll id-demokrazija industrijali.
Tony Zarb qal li l-haddiema ghandhom jirriflettu fuq dak li sar f’dawn l-ahhar snin. Huwa qal li huma l-haddiema huma r-rizors li bena l-pajjiz, u flimkien mal-familji taghhom li jiddeterminaw ir-rizultat elettorali. Fost affarijiet ohra, “ll-haddiema esperjeznaw tnaqqis fil-purchasing power, tnaqqis fil-btajjel pubblici u zieda b’xoghol b’kuntratt – gieli anke xahar b’xahar”. Zarb fakkar ukoll li f’dak li ghandu x’jaqsam ma’ sahha u sigurta’ fuq il-post tax-xoghol, lanqas it-tenders tal-Gvern ma jipprovdu dwar dawn it-tip ta’ kundizzjonijiet.
Zarb irrefera ghall-memorandum li l-GWU baghatet lill-partiti politici, li jishaq li l-gvern ghandu jiggedded billi jkun efficjenti u kontabbli. Qal li t-tarznari jistghu jigu vijabli, il-partecipazzjoni tan-nisa fuq il-post tax-xoghol ghandha tizdied permezz ta’ riformi bhall-introduzzjoni ta’ childcare centres, u li l-faqar u l-inugwaljanza ghandhom jigu kkonfrontati. Semma wkoll il-htiega ta’ politika ambjentali sostenibbli. Dan ghaliex “il-haddiem huwa bniedem shih, mhux fuq il-post tax-xoghol biss”. Zarb ikkonkluda billi appella lill-partiti biex joqghodu attenti ghal dak li jwieghdu, u li l-GWU lesta li tahdem ma Gvern li jirrispetaha.
Ghal mistoqsija ta’ James Debono dwar il-fatt li l-unjins illum qed jitkellmu ukoll dwar kwistjonijiet li m’humiex direttament relatati max-xoghol, Gejtu Vella qal li l-haddiem irid jigi meqjuz fit-totalita’ tieghu, f’kwistjonijiet bhal dawk ambjentali. Huwa sahaq li spicca z-zmien ta’ ‘ahna’ u ‘huma’ f’dan il-pajjiz zghir. “Spicca z-zmien tat-taptip fuq id-dahar mill-politici”. Vella wiegeb ukoll ghal mistoqsija ta’ James Debono dwar il-htiega ta’ kunsill tal-unjins, fejn qali li din ghandha ssir biss meta l-unjins huma lesti ghal dan, u dan m’ghandux ikun process mghaggel. Ma’ dan qabel ukoll Tony Zarb li qal li “rridu nitilghu is-sellum skala skala”.
Gejtu Vella tkellem ukoll dwar iz-zieda fil-pagi, fejn qal li din ghandha tigi akkumpanjata minn zieda fil-produttivita’. “Il-globalizazzjoni qed ikollha effett fuq l-gholi tal-hajja. Ghalhekk jehtieg patt socjali u glieda kontra abbuz bhall-isfruttar tal-part-timers li huma mgieghla jirregistraw bhala self-employed”.
Fit-twegiba tieghu ghall-mistoqsija ta’ James Debono dwar realtajiet bhan-nuqqas ta’ sigurta’ ghall-haddiema, David Agius qal li hu fatt pozittiv li f’din l-elezzjoni, il-qghad mhux qed jissemma hafna, ghax in-numru ta’ nies qeghda huwa wiehed baxx. “Hu veru li nholoq hafna xoghol part-time izda fl-istess hin il-Prim Ministru Lawrence Gonzi qieghed jitkellem fuq it-tip ta’ investiment li pajjiza qieghed jattira, bhal m’hu dak tal-Luftahansa Teknik, Smart City, l-espansjoni ta’ ST Microelectronics u ta’ De La Rue u l-call centres ta’ l-HSBC”.
Agius semma riformi bhal dik li tinkoragixxi n-nisa jidhlu fid-dinja tax-xoghol billi jgawdu minn ezenzjoni ta’ taxxa fl-ewwel sena. Semma l-importanza ta’ l-edukazzjoni u t-tahrig u ppronunzja ruhu favur l-involviment ta’ l-unjins tal-haddiema f’korsijiet universitarji. Agius wera l-ottimizmu tieghu li fil-futur, istituzzjonijiet differenti ser jikkompetu ghall-haddiema fuq il-bazi ta’ xoghol li joffru.
Fl-interventi tieghu, Mario Mallia qal li l-kwalita’ tal-hajja hija karatterizzata minn fatturi ekonomici, sostenibilita’ ambjentali u gustizzja socjali. Qal li l-Alternattiva Demokratika tipprova tghaqqad dawn it-tlett elementi. Ezempju ta’ dan huwa l-emfazi fuq l-importanza tal-hin hieles.
James Debono saqsa lill-Mallia dwar jekk jarax kontradizzjoni fil-fatt li l-AD qed tipproponi tnaqqis fir-rati ta’ taxxi ghal dawk b’paga gholija, izda Mallia wiegeb li l-AD qed tibbilancja din il-proposta bil-proposta ta’ taxxi fuq il-profitti tal-banek u permezz ta’ proposti socjali bhall-irduppjar tal-leave tal-maternita’, fejn dik ta’ Malta hi l-iktar baxxa fl-UE. Mario Mallia qal li kwistjonijiet bhall-housing u c-childcare huma importanti, l-istess bhal m’hi importanti il-kwistjoni dwar bzonn ta’ zieda fil-paga minima.
Minn naha tieghu, Charles Attard qal li Azzjoni Nazzjonali hija partit favur il-business u li l-manifest taghha huwa indirizzat primarjament ghal min ihaddem. “Jekk m’hemmx sid, m’hemmx xoghol”, sahaq Attard biex jemfasizza li t-tkattir tal-kummerc, u Gvern izghar, iwasslu ghal iktar xoghol. Ma dan sahaq li f’Malta m’hawnx problema ta’ qghad. Attard esprima l-qbil li xoghol bhal dak part-time jigi regolat, u qal ukoll li AN hija favur sistema ta’ taxxa flat-rate, fejn it-taxxa korporattiva u t-taxxa fuq id-dhul ghandhom gradwalment jonqsu ghal 18%. Attard sahaq li hemm bzonn li jkun hawn iktar flus fil-but, u fost affarijiet ohra semma l-proposta favur ribass ta’ taxxa ghall-mara tad-dar u favur li l-Gvern jaghmel tajjeb ghall-ewwel Lm10,000 (Euro 23,300) fuq self ghax-xiri ta’ l-ewwel propjeta’.
Attard tkellem favur permessi ta’ xoghol temporanju ghall-haddiema barranin, izda mhux ghall-immigranti illegali. Dwar l-edukazzjoni, huwa sahaq li AN hija favur kulleggu tematici u specjalizzati. Kemm Attard kif ukoll David Agius irribattew l-argument ta’ Mario Mallia favur taxxa fuq il-banek billi qalu li dan igerrex l-investiment u jzid il-pizijiet fuq il-haddiema per ezempju permess ta’ rati ta’ self iktar gholjin.
David Pisani tkellem dwar temi principali f’din l-elezzjoni generali skond Zminijietna – Lehen ix-Xellug. “Dawn jinkludu x-xoghol u l-gholi tal-hajja”. Qal li jezistu zewg tipi ta’ tkabbir ekonomiku, jigifieri dak spekulattiv li johloq xoghol prekarju u dak li johloq xoghol b’kundizzjonijiet tajbin. Pisani qal li f’Malta certu drittijiet bhas-shubija f’unjin u d-drittijiet tal-part-timers m’humiex qed jigu infurzati.
Pisani tkellem ukoll dwar l-importanza tal-welfare state, hu qal li dan ghandu jkun ibbazat mhux biss fuq beneficcji izda wkoll fuq kwistjonijiet bhall-edukazzjoni u t-tahrig. Semma l-importanza ta’ kwistjonijiet ohrajn li jaffetwaw il-haddiema, fosthom il-housing u l-bzonn li l-familja tinghata defenizzjoni iktar wiesgha mill-istat, fejn familji bhal dawk f’koabitazzjoni jigu rikonuxxuti mill-istat. Pisani irribatta ghall-argument ta’ Gejtu Vella dwar iz-zieda fil-pagi u l-produttivita’ fejn qal li zieda fil-pagi huwa dritt socjali fil-kuntest tax-xoghol li qed jaghmlu haddiema.
F’din id-diskussjoni kien hemm bosta interventi mill-pubbliku. Mario Mifsud (Zminijietna) qal li l-Marxizmu jitkellem dwar l-isfuttar fil-hajja ta’ kuljum, u li ma nistghux naharbu minn dawn ir-realtajiet specjalment fid-dawl tal-globalizazzjoni unversalizzata. Michael Briguglio (Zminijietna) qal li t-tkabbir ekonomiku jehtieg zieda fil-pagi tal-haddiema, ghax wara kollox, il-pagi huma fattur ewlieni fil-prodott gross domestiku. Alfred Vella (Zminijietna) qal li jehtieg djalogu, laqghat u seminars sabiex l-unjins tal-haddiema jistghu isibu valuri komuni bil-ghan li jigi ffurmat kunsill ta’ l-unjins.
Twanny Agius qal li l-haddiema anzjani ghandhom jigu inkuraggiti li jahdmu ghaliex dan itihom dinjita’ u ghalhekk jaqbel ma’ zieda fl-eta’ tal-penzjoni sa l-eta’ ta’ 65. John Zammit (Alleanza Liberali) qal li zieda fl-eta’ tal-pensjoni sa 65 tista’ ggib problemi ghal nies b’obbligi tal-familja. Qal ukoll li z-zieda ta’ l-gholi tal-hajja li ta’ l-Gvern fl-ahhar bagit kienet wahda mizera u ma tkoprix ghaz-ziediet fil-prezzijiet u ghas-surcharge fuq id-dawl u l-ilma. Charles Aquilina (Ghaqda Drittijiet ta’ l-Irgiel) qal li hafna haddiema ma jistghux ikampaw mal-prezzijiet gholja, u qal li minn mindu Malta dahlet fl-UE, id-drittijiet tal-haddiema intesew.
It-Tkabbir Ekonomiku – Diskussjoni Organizzata minn Zminijietna
Id-diskussjoni dwar it-tkabbir ekonomiku kienet is-seba’ diskussjoni minn serje ta’ diskussjonijiet socjo-politici organizzata minn Zminijietna. Din id-diskussjoni saret fl-10 ta’ Novembru gewwa 60A, Triq id-Dejqa, l-Belt Valletta.
Il-kelliema f’din id-diskussjoni kienu Charles Selvaggi (Partit Nazzjonalista); Edward Fenech (Alternattiva Demokratika); Philip Beattie (Azzjoni Nazzjonali); Michael Briguglio (Zminijietna – Lehen ix-Xellug); Dr. Gordon Cordina (Ekonomista). Id-diskussjoni kienet immexxija mill-gurnalist James Debono. Sfortunatament Dr. Charles Mangion ghal Partit Laburista ma setax jattendi mhabba xi impenji li nqalghu dak in-nhar stess.
Fetah id-diskussjoni Dr. Cordina, b’intruduzzjoni hafifa lejn is-suggett. Qal li matul is-snin, kien hawn hafna mizuri differenti sabiex tikber l-ekonomija, bil- premessa li l-flus jinzlu lejn il-faxxex t’isfel. Huwa uza l-kejk bhala simbolu tal-ekonomija, li apparti li nippruvaw nkabbruh kemm nistghu, irridu wkoll naqsmuh b’mod gust. Gharaf li kif jitqassam il-kejk jiddependi wkoll fuq il- kobor tieghu. Cordina kompa billi jsaqsi l-pubbliku presenti, ’jekk il-kejk jipproducih min hu l-iktar produttiv, tajjeb li naghtu bicca sew minnu lil haddiehor? Problema antika, bi bzonn ta soluzzjoni moderna.
Debono immarka lil Selvaggi, li ghalkemm hawn it-TE, hafna mill- impjiegi huma part-time, li bihom il-familja ma tantx tista tippjana fil-futur.
Selvaggi fakkar li l-PN dahhal is-sistema tal-flexi-time. Qal ukoll li hafna min-nisa jahdmu part-time mhabba impenji tal-familja. Min-naha l-ohra, is-settur turistiku jrid jiddependi fuq il-part-timers, ghax ma tantx hawn provista ta’ nies li lesti jahdmu dawn it-tip ta’ impjiegi full time. Il-PN investa hafna fl-edukazzjoni, li dan huwa l-pilastru tal-ekonomija, bhal l-ITS, MCAST u l-Universita. Sar investiment ukoll bhala ETC, li jaghti courses u tharrig f’oqsma differenti. Selvaggi immarka li hemm bzonn iktar infurzar u informazzjoni fuq il-ligi gdida tal-part-timers.
Briguglio, qal li tkun sid tal-propjeta hija forma ta sigurta ghall-futur. B’risposta ghal Gordon, fuq ‘Universal Welfare State’ kontra l-‘Means-Tested Welfare State’, qal li hawn pajjizi li iktar jenfazzizzaw fuq il-liberalizzazzjoni ekonomika, l-individwu u l-produttivita waqt li ohrajn jippruvaw jikkalibraw l-egwaljanza u l-produttivita flimkien. Per ezempju l-Stati Uniti u l-Isvezja jaqaw f’dawn il-gruppi respettivament. Fl-Stati Uniti u r-Renju Unit, b’Regan u Thatcher u iktar tard Major kienu nehhew hafna mill-welfare universali u qarbu lejn il-means test. Izda f’RU veru zdiedet il-prodottivita, izda zdied ukoll il-qaghad u l-faqar. Bil-Means test, l-iktar li ibaghtu huma l-haddiema onesti, li hafna minnhom qeghdin fil-Lower Middle Class. F’dan il-bagit huma l-inqas faxxa li gawdew. Iktar ma tkun onest, iktar ma tikkwalifikax ghal means test. Sistema ta’ welfare iktar universali, iktar tinkoraggixxi lin-nies biex ikunu onesti fil-welfare taghhom, li din twassal ghall-iktar egwaljanza. Ezempju s-single parents jekk jiedhlu fid-dinja tax-xoghol, jitilfu hafna mil-beneficcji, incentiv biex ma jahdmux jew biex jahdmu fil-black market.
Philip Beetie mmarka, li il-gvern ghandu ’jirregola’ l-ekonomija u mhux ’jidderigi’ kif qal Briguglio. Kulhadd ghandu jitqies bhala haddiem kemm jekk huwa impjegat, kuntrattur, lavrant, etc.. hu x’inhu ghandu jgawdi l-frott tal-hidma tieghu. Beetie kompla jispjega li l-Malti huwa sopra-intaxxat. F’pajjizna ghandna sistema li nittaxxaw hafna biex nonfqu hafna. Sahaq li jekk titnaqqas il-hela u tizdied l-efficjenza tal-gvern, ministerji u d-dipartimenti tieghu, il-piz tat-taxxi jista jitnaqqas. Ikkritika wkoll it-taxxi godda li ddahlu mill-PN bhall-eco tax, u z-zieda fil-licenzji mahruga mil-MTA, dawn it-tip ta’ taxxi johonqu t-TE. Ghandna nincentivaw servizzi alternattivi u r-ricerka, halli nikkumbattu n-nuqqas ta’ diversita ekonomika, noholqu servizzi jew niccec li jistghu jikkompetu ma kumpaniji barranin. Fakkar li irridu nzommu saqajna ma l-art, u nittargetjaw problemi ohrajn bhal faqar u d-droga.
James saqsa lil Edward Fenech, fuq il-housing fejn hafna mid-dhul tan-nies jintefaq fuq dan is-settur. Il-propjeta tghin fit-TE. L’AD kif jarawha fil-kwadratura tad-diskors kollu? 1) fil-konkret, x’mizuri jistghu jittiehdu biex jibqa iktar flus f’idejn min qed ihallas il-loan? 2) il-ligi tal-kera. M’hemmx il-possibilta li dawn iz-zewg ghanjiet jikkontradixxu lil xulxin? Wahda ha thalli iktar flus fl-idejn min qed jikri u l-ohra bil-liberizazzjoni tal-propjeta ovjament ha tghola l-kera.
Fenech qal li huwa ma jemminx f’ekonomija ta’ Robin Hood, fejn tisraq lil wiehed biex tghati lil iehor, izda jemmen f’gustizzja socjali li int tintaxxa lil xi hadd biex tghin lil xi hadd iehor. Mis-17K propjeta kerejja hemm 4.5K li huma kazijiet socjali. Dawn ghandu jidhol ghalihom il-gvern, mhux l-individwi. Qeghdin f’socjeta li min imur jiddejjen Lm60K biex jixtri dar, u sezzjoni ohra li laqtithom il-fortuna li ghandhom dar b’Lm60 kera fis-sena, din mhux gustizzja. L-Irlanda hemm 4.5M nies, u hemm 7K post vojt. F’Malta 53K propjetajiet vojta, tnehhi l-villaggaturi jinzlu 42K. Huwa sahaq li ghandu jkun hemm taxxa fuq it-tielet propjeta l-fuq. F’Malta hawn qisu paradoss, ghala l-propjetajiet vojta dejjem jizdiedu u l-prezzijiet jibqghu joghlew? Raguni wahda tista tkun li Malta, kuntrarju tal pajiezi ohra tal-UE, dar vojta tiswa lis-sid kwazi xejn. M’ghandikx piz finanzjarju fuq il-propjeta vojta, u lanqas obbligazzjoni biex tmantni l-propjeta tieghek. F’Malta hawn taxxa fuq kull televixin u hawn ligi li ma tistax thalli l-karozza mahmuga, izda m’hawn l-ebda ligi dwar il-mantinament tal-faccatta tad-dar. Ghala kull centru urban imniggez bil-propjetajiet vojta? Minnhom bit-twieqi maqlughin u hgieg imkisser.
James kompla jsaqsi lil Fenech, din it-taxxa fuq il propjeta vojta, tahseb li tista twassal ghar-rohs fil-prezzijiet tal-propjeta?
Jekk ikun hemm taxxa fuq it-tielet propjeta l-fuq, ikun hemm iktar nies li jithajjru jikru. Presentament in-nies ma jikrux, ghax ma jhabblux ghajnhom, mhu qed jiswijlhom xejn il-post vojt. Izda jekk ikun hemm taxxa, ezempju Lm150 fis sena fuq kull propjeta vojta, dak li jkun jara kif jaghmel u jipprova jikri. Nincentivaw il-kera, mhux biex in-nies ma jkunux sid ta’ darhom, izda hawn nies li ma jifilhux jixtru propjeta.
Kompla Cordina, il-propjeta ghanda hafna setturi differenti fl-istess suq, li bazikament jinqasmu: black market, l-faxxa tan-nofs, u l-entry level property. Il-problema socjali f’pajizna hija fl-entry level. Fejn sabiex ikolli l-ewwel propjeta, irrid nonfoq daqs hames darbiet il-paga annwali tieghi, u jekk koppja din tinzel 2-3. F’hafna pajjizi ta’ l-UE ir-rata hija kwazi n-nofs taghna. Dis-sitwazzjoni tohloq problema socjali. Jekk nippruvaw innaqqsu l-valur tal-propjeta drastikament, ha jkun hawn hafna faqar. Peress li hawn hafna familji Maltin li l-ikbar asset taghhom hija d-dar li jghixu fiha u l-ikbar infieq huwa l-loan li ghandhom fuq l-istess dar. Irridu nsibu mizuri li jaghmlu l-entry level housing iktar affordabli. Il-propjeta ma tispjegax il-ligi tas-suq. Il-propjeta ma tinxtarax ghall-bazi ta’ esigenza biss, Malta l-propjeta jew ahjar l-art tinxtara bhala investiment ukoll. Bhala ekonomija, ikollok suq ta’ propjeta li huwa b’sahhtu, tfisser li ghandek likwidita b’sahhita. Jinkwieta meta jisma fuq taxxi fuq propjeta, meta ghamilna dik it-taxxa, min ibiegh kien jitfaha fuq min qed jixtri. Min-naha l-ohra jekk tohloq taxxi fuq sezzjoni ta’ propjeta, tinholoq problema kif ha tapplikha. Hemm hafna loop holes, ezempju naghmel id-dar f’isem il-kumpanija tieghi, nikriha lili nnifsi, etc.. Li nistghu ezempju, taht certu valur ta’ propjeta, ma jkunx hemm taxxi. Irridu nibdew, li kull mizura naraw ghala qed tittiehed, ghat-TE jew ezempju halli nnaqqsu l-faqar. Gordon kompla billi qal li ma jaqbilx mal Universal Welfare System, qal jekk ghandi ammont ta’ rizorsi nuzhom ghal min ghandu vera bzonn.
Saqsa James, jekk ma jkunx hemm ghajnuna lil lower middle class, m’hemmx cans li dawn jinzlu l-isfel?
Ic-children’s allowance mill-ahhar bagit inbidlet min mizura socjali ghal dritt demokratiku. Filli kienet mizura ta’ ghajnuna lil dawk li jaqalghu taht certu ammont, issa saret mizura biex ikollna t-tfal. Irridu nghinu lil min ghandu vera bzonn; hawn zewg tipi ta’ kapital, dak finanzjarju u dak uman bhal sahha u gherf. Min ghandu bzonn huwa min m’ghandux wiehed min dawn it-tnejn.
Briguglio qal li fuq il-proposta tal-AD fuq il propjeta ma jaqbilx maghhom. L’AD harget policy qabel ma hareg ic-censiment, mic-censiment hareg li 70% ta’ dawn il-propetajiet mikrija, min qed fihom qed f’problema socjali. Ricerka socjologika turi li meta tkun anzjan ghandek iktar cans li toqrob lejn il-faqar, li taqbad tiliberalizza tfisser li twaqqa l-ligi u dawn jistghu jigu mkeccija min dawn id-djar. Facli tghid li das-settur ta’ nies taghmilom kazijiet socjali, imma mhux facli meta l-gvern qed jara kif ha jnaqqas l-infiq tieghu. Irrid ikun hemm pjan holistiku, l-AD mhux qed tara l-istampa kollha. L-AD tahseb li n-nies iridu jikru, imma dan mhux vera. Hija xi haga possittiva li n-nies ikunu sid ta’ darhom.
Charles Selvaggi tkellem ftit fuq il-bagit, ikkwota hafna mil-istuzzjonijiet u medja prominenti Maltija li fahhru l-ahhar bagit. Qal li l-bidla fis-sistema tac-children’s allowance kienet wahda importanti, dan ghaliex dawk li jaqilghu iktar min Lm10k/Lm12k hafna minhom huma dawk il-familji li jahdmu t-tnejn, u jaf ikollhom xi part-time ukoll, u kif kienet, dak li ried jahdem xi haga zghira zejda kien disincentivat peress li kieku kien jiflef id-dhul tac-CA.
Kummenti mill-pubbliku presenti...
Anglu Xuereb mill-AN - Malta huwa wiehed mill-iktar pajjizi ntaxxat fl-Ewropa. Mir-rapport ta’ l-IMF, Malta hija l-iktar pajjiz fl-UE li l-gvern jissussidja l-parastatali. Dawn is-sussidji jithallsu mit-taxxi taghna. L-abbuzi l-istess, hawn madwar 11K persuna boarded out. F’Ghawdex 600 persuna qeghda u madwar elfejn boarded out. Probabli hemm iktar min-nofs ta’ dawk li jirregistraw li jahdmu. Jekk nnaddfu dawn l-abbuzi u nnaqqsu l-infieq zejjed nistghu nnaqqsu hafna mit-taxxi.
Mario Mifsud minn Zminijietna – Jikkwota lil Gwido Saliba, fejn kien jghid li kull poplu jkollu gvern li jixraqlu. Li smajna llum huwa ugieh li nifhmu izda mhijix l-ispjegazzjoni tal-problema, il-problema hija ferm ikbar. Is-soluzzjonijiet li lkoll qed noffru rridu ninkwadrawhom f’termini godda. Ahna bhala Maltin, l-idejat taghna huma mwahhlin fis-seklu 18 u 19, min-naha l-ohra fuq livell Ewropew, mhux dak li jidderigi izda dak li jirrivoluzjona ghadna ma thalniex fih.
John Zammit mill-Allejanza Liberali, semma l-hidma tal-partit tieghu u tal-partiti liberali fl-UE. Ikkritika z-zewg partiti, ghaliex min 1965 daqs kemm ilu fil-gurnalizmu, jekk partit fil-gvern jaghmel xi haga, l-iehor jghid li ghamel hazin u bil-maqlub. Qal ukoll li jaqbel mal-proposta tal-MLP li l-over time ma jkunx intaxxat.
Charles Attard mill-AN kkritika t-taxxi/spejjez jew iz-zieda taghhom fiz-zmien ricenti bhal l-ekotax, li dawn qedin jahdmu kollha kontra it-TE. Jekk irridu t-TE, u sistema fejn dak li jkun ikollu iktar flus sabiex jahdem bihom, irridu naraw kif se nirrelattaw dawn l-ispejjez zejda. Saqsa lil kelliem ta’ l-AD, kif irridu lil banek jaghmlu kundizzjonijiet ahjar lix-xerejja tad-djar u li fl-istess hin iridu li jizdiedu l-interessi ghax jekk le iridu li jintaxxawhom iktar.
David Pisani attivist ta’ Zminijietna qal li progetti ffinanzjati min-naha ta’ l-istat huwa importanti ghaliex ikunu sabiex igawdi l-poplu, cioe ghal gid komuni. Waqt li dak min-naha tas-settur privat ikun bil-hlas, b’hekk tajjeb li nghamlu d-differenza, bejn TE li gej min-naha tal-istat u dak mill-privat. Qal li importanti nharsu lejn in-natura umana ukoll bhal kundizzjonijiet tal-haddiema inkluz l-emigranti, xoghol bil-kuntratt, u mhux nitkellmu biss fuq tibdil tat-taxxa, u t-TE. Semma wkoll kif certu taxxi bhal l-eko-tax izommu t-TE milli jsir.
Michael Camilleri minn Zminijietna. Skond rapport ta’ l-UE, l-ekonomija Maltija kibret min tlett oqsma biss, fis-settur finanzjarju, dak tal-gaming, u fl-industija tal-bini. B’hekk isaqsi ’Ghal min qed tikber l-ekonomija?’ Jekk ghal tal-gaming, hafna mill-flus qed imorru barra. L-istess ghall-banek bhal l-HSBC. Fl-industrija tal-bini, hafna mill-flus qed imur ghand ftit nies biss. Jikonkludi li f’dis-sitwazzjoni l-haddiema u l poplu Malti l-inqas li qed igawdu mit-TE.
John Spiteri, mill-AN. B’risposta ghas-sur Fenech, fejn dan qal li t-TE jgib hafna paradossi u ingwaljanzi mieghu. Izda Spiteri kompla, fir-realta l-hajja mhux perfetta, u llum pajjizi li pprovaw jimponu l-egwaljanza gabu hafna mizerja lill-poplu taghhom. Nghamlu differenza bejn dak li huwa utopiku u dak li huwa rejali. Fenech qal li TE ma gibx kuntentizza, qall li l-ekonomija tikber bil-konsum, izda Spiteri qal li l-ekonomija tikber bit-tfaddil u mhux bil-konsum. B’risposta ghal Briguglio, fejn dan pinga lil Sweden bhala xempju tal-efficjenza, Spiteri semma kif hafna svedizi qedin jaharbu min pajjizhom u jinzlu l-isfel. Spiteri kompla, billi qall li irridu naraw kif nincentivaw, u mhux bil-fors naraw kif nintaxxaw.
Konkluzzjonijiet…
Selvaggi, issemmew li f’dawn l-ahhar snin ddahllu taxxi godda bhal l-eko-tax, tal-MTA, etc.. Izda wiehed irid jghid, li dahhalna incentivi ukoll, bhal dawk fuq l-energija solari. Fl-E-Gaming tajjeb li nghidu li hemm hafna Maltin qed jahdmu f’dan is-settur, u hafna flus qed jibghu Malta, u l-gvern qed jigenera miljuni ta’ taxxi minn dan is-settur. Haga importanti li naghmlu hija li nahdmu biex jitnaqqsu l-abbuzzi, kemm dawk relatati ma’ taxxi, u dawk relatati ma’ l-ekonomija s-sewda.
Edward, regward l-abbuzi, dan kompla jghid li hija problema kbira, fejn f’Ghawdex tista tghid hija sistematika u istutuzjonalizata. Din il-kultura ta’ abbuz hija probabli frott il-kultura u l-istorja taghna. Fejn il-Maltin iharsu lejn il-gvern bhala xi haga esterna li mhux taghhom. Il-Mater Dei huwa tal-Maltin, izda l-Lm 1.6B dejn le. Regward il-ligi tal-kera, jghid li tant hija kwistjoni tahraq li z-zewg partiti maj jridux jersqu lejha, u b’hekk jibqa ma jsir xejn, ghas-skapitu tas-sidien. Iz-zieda tal-imghax min-naha tal-banek, jekk tizdied it-taxxa, jsir peress li m’hawnx suq kompettittiv, u z-zewg banek il-kbar jiftehmu bejniethom. Fenech ssugerixxa li nintaxxaw il-banek bhala kontra-misura sabiex ikunu jistghu jitnaqqsu t-taxxi fuq il-kumpaniji u l-intraprizi z-zghar, u b’hekk id-dhul tal-gvern ma jigix affettwat. Ghalaq billi jikkwota lil Mahatma Gandhi; ’The world can provide for everybody’s need but not for every body’s greed’.
Gordon Cordina qal li ghalkhemm saru hafna korrelazzjonijiet f’dan is-seminar bejn TE u mudell socjali, infakkru li fil-1950s gewwa New York kien hemm korrelazzjoni bejn in-numru ta’ storks u n-numru ta’ trabi imwielda. Huwa possibli li ikollok pajjiz li jkun fuq basi socjali u jkollok il-kompettivitta izda pajjiz mibni fuq mudell socjali mhux necessarjament ikun pajjiz kompettitiv. Cordina jkompli billi jghid li ghandu riservi ghal dak li ntqal, fuq kemm il-means-testing jista jintuza hazin. Dan peress li bil-mezzi ta’ linformazzjoni tal-lum, tista tkun taf kemm ghandu dhul persuna. Fakkar li l-bnedmin mhux bhan-nemel jew in-nahal li lesti jmutu ghall-kolonja taghhom, b’hekk ghat-TE ghandna nressqu l-quddiem l-individwu, l-potenzjal tieghu u dak li jista jikkontribwixxi fih. Is-safety net fl-ekonomija hija importanti, halli hadd ma jaqa’ hafna lura fis-socjeta.
Briguglio. Hawn min, malli ssemilu mudell socjali, joqmos u jghidlek li dan mhuwiex kompettittiv, xejn min dan qal Michael. Ikkwota lil World Economic Forum, fejn Svezja qieghed fir-raba post u l-Fillandja fis-sitta, fil-lista ta’ l-ikar pajjizi kompettivi tad-dinja, fejn dawn it-tnejn huma mibnija fuq mudell socjali. L-istess japplika ghal produttivita tal-pajjiz. Ghalkhemm Gordon spjega sew il-problema minn lenti ekonomika, fil-hajja hemm il-politika, semma l-UE fejn il-lemin qed isir iktar b’sahhtu, u ta’ ezemju tal-kunflitt tas-services directive.
Semma wkoll il-bagit li fil-fehma tieghu kien wiehed elettorali u li l-haddiema ftit gawdew minnu. Irrefera ghal Selvaggi, fejn semma l-part timers li jahdmu inqas min-10 sighat, Briguglio qal li meta kkuntatja dipartimenti differenti tal-gvern fuq din is-sistema, anke dawn wigbuh differenti fuq id-drittijiet ta’ dawn il-haddiema; dan semmieh biex jaccenna n-nuqqas ta’ informazzjoni ta’ dawn id-drittijiet li ghandhom il-haddiema. Semma wkoll il-problema ricenti fejn xi kumpaniji qed igeghlu l-haddiema taghhom jiddikjaraw ruhhom self-employed.
L-Ambjent u l-Izvilupp tal-Bini – Diskussjoni Organizzata minn Zminijietna
Id-diskussjoni dwar l-ambjent u l-izvilupp tal-bini kienet is-sitt diskussjoni minn serje ta’ diskussjonijiet socjo-politici organizzata minn Zminijietna. Din id-diskussjoni saret fis-26 ta’ Mejju.
Il-kelliema f’din id-diskussjoni kienu Philip Mifsud (Partit Nazzjonalista); Roderick Galdes (Partit Laburista); Ralph Cassar (Alternattiva Demokratika); Astrid Vella (Flimkien ghall-Ambjent Ahjar); Marco Cremona (Friends of the Earth) u Sandro Chetcuti (GRTU – Chamber of Small and Medium Enterprises). Id-diskussjoni kienet immexxija mill-gurnalist James Debono.
Philip Mifsud qal li f’Malta wiehed iktar isib redevelopment milli zvilupp fuq green areas. Hu qal li fit-tmeninijiet kien isir zvilupp differenti fuq zoni li ma kienx hemm zvilupp fuqhom.
Mifsud qal li l-MEPA hi regulatur fil-oqsma ta’ l-ippjanar u l-ambjent hu ghalhekk ma tistax tkun popolari minhabba li hi maqbuda fin-nofs bejn zewg nahat opposti. Hu qal li r-regoli l-qodma dwar l-Environment Impact Assessment (EIA) kellhom bzonn bidla u li zvilupp ‘ODZ’ (Outside Development Zones) hu neccessarju ghal certu tip ta’ zvilupp bhall-irziezet u fabbriki tal-kostruzzjoni.
Philip Mifsud qal ukoll li ma jistax ikun li l-Periti jibqghu responsabbli ta’ kollox meta jsir l-izvilupp, u li l-ligi ghandha tinbidel sabiex ikuen hemm uzu ahjar mill-gebla Maltija, fejn, per ezempju din tista’ tigi esportata.
Meta gie mistoqsi jekk jaqbilx ma’ taxxa fuq il-bini li qed jithalla vojt ghal skopijiet ta’ spekulazzjoni, il-Kelliem tal-Partit Nazzjonalista qal li ma jaqbilx ma’ dan ghax din twassal ghal iktar inflazzjoni fil-qasam tal-bini. Mifsud cahad ukoll li tezisti xi rabta bejn zviluppaturi kbar u partiti politici.
Roderick Galdes li d-decizzjoni tal-gvern dwar il-UCAs (Urban Conservation Areas) ma kienetx gustifikatka u l-anqas ma kienet socjali minhabba li xi kazi gustifikati thallew barra. Qal ukoll li r-riforma fil-Pjan ta’ Struttura tal-1992 ghadu ma sarx.
Il-Kelliem tal-Partit Laburista qal li l-Partit tieghu hu l-uniku partit b’politika nazzjonali dwar l-ambjent u l-village core. Sahaq li l-Partit Laburista ser jirriforma l-pjanijiet lokali u l-Pjan ta’ Struttura, permezz ta’ konsultazzjoni mill-gdid. F’dan ir-rigward, Galdes qal li hemm bzonn ippjanar ahjar, li zoni ezistenti ta’ zvilupp jigu kkonsolidati, u li l-bord tal-MEPA jiggustifika d-decizzjonijiet tieghu. “Il-MEPA ghandha bzonn riforma”, sahaq Galdes.
Roderick Galdes qal ukoll li l-MEPA ghandha tinvolvi iktar lill-ghaqdiet non-governattivi permezz ta’ ippjanar konsultattiv. Hu qal li l-Partit tieghu m’ghandhux rabta ma’ l-izviluppaturi l-kbar, u li kemm il-darba ta’ vuci lill-ambjentalisti u anke tkellem kontra certu zvilipp. Fakkar li l-Partit Laburista ivvota kontra r-razzjonalizazzjoni tal-Gvern Nazzjonalista.
Ralph Cassar qal li jekk ghal pjan ta’ zvilupp ser joqoghdu jsiru l-eccezzjonijiet, allura dan ma jibqax pjan ta’ zvilupp. Applikazzjonijiet barra z-zoni ta’ zvilupp m’ghandhomx jigu kkunsidrati hlief f’kazijiet eccezzjonali bhall-emergenzi nazzjonali.
Il-Kelliem ta’ l-Alternattiva Demokratika fakkar li skond il-MEPA hawn bizzejjed bini vojt sa’ l-2020. Qal li l-Kunsilli Lokali m’ghandhomx bizzejjed poter biex jenforzaw kontra certu tip ta’ zvilupp.
Dwar ir-razzjonalizazzjoni, Cassar qal li dawk in-nies li gew imwieghda plots bi prezzijiet irhas bhal Lm3,000 ghandhom imorru jsaqsu lil min wieghdom dawn il-plots. Hu qal li Alternattiva Demokratika ghandha kaz il-qorti dwar il-pjan ta’ razzjonalizazzjoni kif giet approvata. “Jekk hemm bzonn niehdu l-kaz fl-Unjoni Ewropeja. Dan ghax il-procedura mitluba mill-UE ma gietx segwita”, kompla Ralph Cassar.
Ralph Cassar qal li tezisti rabta bejn il-politika u l-izviluppaturi.
Il-Kelliem ta’ AD qal li hawn bzonn ligi dwar il-liberta’ ta’ l-informazzjoni u semma xi proposti ta’ Alternattiva Demokratika, fosthom li l-MEPA tkun maqsuma f’awtorita’ dwar l-ambjent u l-ohra dwar l-ippjanar; li l-bordijiet ikunu maghmula minn professjonijieti full-time minghajr kunflitti ta’ interess; u li jkun hawn dizincentivi kontra l-ispekulazzjoni fil-bini vojt. “Hemm prezz socjali ghall-inflazzjoni fil-prezz tal-bini”, sahaq Ralph Cassar.
Sandro Chectuti qal li li l-izviluppaturi huma kkoncernati fuq l-aspett estetiku ta’ l-izvilupp. Hu qal li tezisti possibilita’ li n-nies jibnu ghalihom stess, billi, per ezempju, jwaqqghu id-djar taghhom u minflok jibnu erba’ appartamenti. Chetcuti sahaq li hemm bzonn ippjanar professjonali u li l-MEPA mhux qed timxi b’mod sodisfacenti. Zied li hemm bzonn li titnaqqas il-burokrazija u li l-bordijiet tal-MEPA jkunu jifhmu fuq is-suggett tal-bini.
Chetcuti qal ukoll li f’Malta hawn oversupply ta’ propjeta ordinarja u mhux ta’ bini ta’ kwalita’. Qal li din kienet l-ewwel sena f’Malta fejn saru xi korrezzjonijiet fil-prezzijiet tal-bini minhabba l-kwantita’ zejda li tezisti. Hu qal li taxxa fuq il-bini vojt ikollha impatt negattiv fuq iz-zghir, inkluz in-negozjant iz-zghir u min jixtri l-propjeta’.
Il-Kelliem tal-GRTU zied li hawn bzonn iktar opportunitajiet biex l-investiment jigi diversifikat u qal li f’pajjizna kollox qed jigi politicizzat, u li dan hu hazin. Qal li l-ambjentalisti u l-izviluppaturi ghandhom jiddiskutu bejniethom minghajr politika.
Minn naha taghha, Astrid Vella qalet li f’Malta ir-rata ta’ zvilupp hi wahda mhux sostenibbli u li l-MEPA qed thalli wisq zvilupp. Qalet li l-iktar li ser igawdu mir-razzjonalizazzjoni kif giet approvata mill-Gvern huma l-izviluppaturi l-kbar. “Kien hemm id-dmugh tal-kukkudrilli ghall-familji u nies bi qliegh baxx, izda l-Gvern missu ppublika lista tan-nies li ser jibbenefikaw mir-razzjonalizazzjoni”, sahqet Vella.
Astrid Vella qalet li ghandu jkun hemm gustizzja socjali mas-sidien ta’ propjetajiet maqbudin bil-ligijiet tal-kera tal-1939, bhal m’huma dawk li jikru propjeta’ li qed tintuza bhala hanut ghal-prezz ridikolu.
Astrid Vella tkellmet ukoll dwar is-Social Impact Assessment (SIA) li sar ghall-progett ta’ Hondoq ir-Rummien, u qalet li dan qed jghid li madwar mitt persuna biss juzaw il-bajja. Fakkret li f’referendum li kien sar, 85% tal-poplu tal-lokalita’ qalu li ma jridux il-progett, izda is-SIA qed jghid li dan hu “herd instinct”. Vella sahqet li dan l-izvilupp huwa barra z-zona ta’ zvilupp, u ghalhekk m’ghandux jigi kkunsidrat. “
Il-Kelliema ta’ Flimkien ghall-Ambjent Ahjar qalet ukoll li r-regoli godda tal-bini jippermettu kundizzjonijiet inumani bhall-livell ta’ storbju fis-siti ta’ kostruzzjoni, u ziedet li r-restawr ta’ bini antik jista’ johloq ix-xoghol ghal hafna haddiema Maltin li qed ihallu din l-industrija.
Meta gie mistoqsi minn James Debono dwar l-iskart iggenerat mill-kostruzzjoni u l-energija, il-kelliem ta’ Friends of the Earth Marco Cremona qal li l-progetti l-kbar bhal Mater Dei u Smart City ser jikkonsmaw hafna energija, u qal li estenzjoni ta’ 100 mW fil-Power Station ta’ Delimara ser issir ghal dawn iz-zewg progetti biss.
Cremona qal li Malta qed tirriskja multa ta’ 400 Miljun Ewro mill-Unjoni Ewropea jekk ma tikkonformaw mal-politika ta’ l-istess UE dwar l-energija. Sahaq li l-Gvern mhux verament interessat fl-energija alternattiva u qal li li Awtoritajiet bhall-Awtorita’ dwar ir-Rizorsi u l-MEPA qed jghidu li m’humiex responsabli ghal materji bhad-djar li jiffrankaw l-energija. Minflok, ir-responsabilita’ qed taqa’ fuq il-Periti, u ma tezisti l-ebda statistika dwar enfurzar f’dak li ghandu x’jaqsam ma’ hela ta’ l-energija.
Marco Cremona qal li l-iStrategija ghall-Immanigjar ta’ l-iSkart (2000) qal li l-iskart mill-kostruzzjoni ghandu jonqos fuq medda ta’ hames snin. Izda minflok, dan baqa’ jizdied. “Fejn qed jispicca dan? Dan qed imur gewwa barrieri fuq il-water table. U l-MEPA qed tghid li m’ghandiex rizorsi biex tikkontrolla x’inhu jsir, fil-kaz li jkun hemm xi zjut, kimika, etc... Fl-istess hin, dan ma jirrikjedix Environment Impact Assessment”.
Il-Kelliem tal-Friends of the Earth qal li kundizzjonijiet ta’ tender bhall-bini ta’ toroq ghandhom jinkludu l-uzu mill-gdid ta’ skart tal-kostruzzjoni.
Cremona qal li l-pjan ta’ razzjonalizazzjoni m’huwiex gust mal-poplu u li r-regoli godda dwar l-Environment Impact Assessment fihom il-kontradizzjonijiet. Sostna li proposti li m’humiex skond ir-regoli stabiliti mill-MEPA m’ghandhomx jigu kkunsidrati mill-bidu nett. Dan ikun gust anke ghall-izviluppaturi minhabba li jifrankaw hafna spejjez zejda.
Il-Kelliem ta’ Friends of the Earth qal li rridu naraw l-affarijiet f’kuntest politiku. “Qed nippruvaw nilhqu ghanijiet fuq medda qasira taz-zmien, bhad-dhul ta’ l-Ewro, ghad-detriment ta’ dak li hu necessarju fuq medda twila taz-zmien, bhall-protezzjoni ta’ l-ambjent”.
F’din id-diskussjoni kien hemm ukoll diversi inteventi mill-publiku.
Kien hemm min qal li l-multi li jehlu zviluppaturi kbar qed jintuzaw biex isebbhu postijiet li gew zviluppati mill-istess zviluppaturi. Kumment iehor kien li bosta art publika qed tigi privatizzata, u b’hekk il-publiku qed ikollu inqas postijiet fejn jista’ jgawdi minghajr hlas.
Kien hemm min saqsa dwar ir-rabtiet finanzjarji bejn zviluppaturi kbar u l-partiti politici kbar, u li l-partiti politici ghandhom jippublikaw l-accounts taghhom biex iserrhu ras il-poplu li dan mhux qed jigri.
Kummenti ohra kienu dwar l-ideologija ta’ zvilupp bla razan, liema ideologija qed tigi mhaddna mill-partiti l-kbar u istituzzjonijiet ta’ l-istat; u li hemm bzonn li jigi intaxxat il-bini li qed jithalla vojt ghal skop ta’ spekulazzjoni.
Kien hemm min talab ukoll li jkun hemm iktar diversifikazzjoni fl-ekonomija, sabiex b’hekk ma jkunx hemm pressjon fuq l-ambjent mill-industrija tal-kostruzzjoni, u li ghandna nikkontribwixxu ahjar ghall-globalizazzjoni permezz ta’ zvilupp ekonomiku hieles mid-dipendenza fuq il-kostruzzjoni.
Zminijietna issellem lill-Ferdinand Demicoli, edukatur, ambjentalista u attivist socjali li halliena dan l-ahhar. Ferdinand kien midhla ta’ bosta suggetti socjo-politici u ippartecipa f’din id-diskussjoni.
“Ir-Razzizmu f’Malta” - Diskussjoni organizzata minn Zminijietna
Id-diskussjoni dwar ir-razzizmu f’Malta sehhet fl-14 ta’ Jannar 2006 kienet it-tielet mis-sensiela ta’ diskussjonijiet pubblici dwar temi politici u socjali li qed jigu organizzati minn Zminijietna.
F’din id-diskussjoni, il-kelliema kienu Dr Josann Cutajar (Socjologa fl- Universita’ ta’ Malta), Patri Mark Montebello, Stephen Cachia (Segretarju Generali u Kelliem ta’ Alternattiva Demokratika) u Dr Karmenu Mufsud Bonnci (President tal-Kampanja Helsien Nazzjonali). Id-diskussjoni giet immexxijja mill-gurnalist ta’ Malta Today James Debono.
Dr Josann Cutajar qalet li d-definizzjoni tar-razzizmu jinbidel tul l-istorja u minn socjeta’ ghall-ohra. Per ezempju, fl-Ingilterra fis-seklu dsatax kien popolari is-Social Darwinism. “Izda m’hemm l-ebda evidenza xjentifika li turi li hemm xi ‘razza’ superjuri ghal ohra”, sostniet Dr Cutajar.
Hija qalet li fis-socjologija il-kuncett ta’ etnicita qieghed jintuza minhabba li r-razzizmu jezisti gewwa kuntest ta’ kulturi, religjonijiet, nazzjonijiet, immigrazzjoni, lingwa, u fatturi ohra. Fis-socjeta’ jinholoq il-kuncett ta’ ‘Ahna’ u ‘Huma’ biex xi kategoriji ta’ nies jigu sfruttati. Per ezempju, nies f’ minoritajiet etnici tas-spiss jigu sfruttati fid-dinja tax-xoghol. Semmiet kif anke l-Ghawdxin gieli huma vittmi ta’ din it-tip ta’ qasma, minhabba li f’bosta kazjijiet jaqilghu inqas mill-Maltin.
F’dak li ghandu x’jaqsam mad-dhul ta’ Malta fl-Unjoni Ewropea, Dr Cutajar qalet li d-Direttiva dwar l-Ugwaljanza Razzjali hija bbazata fuq il-kulur tal-gilda u hij limitata ghall-pajjizi msiehba fl-Unjoni. Fl-2004 gew introdotti regoli godda biex jigu nkluzi wkoll nies li qeghdin fl-Unjoni Ewropea li gejjin minn pajjizi minn barra l-Unjoni. Skond id-Direttiva, Malta ghandha jkolla kummissjoni dwar ir-razzizmu izda s’issa din ghadha ma gietx introdotta. Dr Cutajar sostniet li l-edukazzjoni u l-media ghandhom rwol importanti f’din il-kwistjoni.
Dr Cutajar qalet ukoll li permezz ta’ shubija fl-UE, Malta kellha taghmel tibdil fil-ligijiet dwar l-ugwaljanza fuq kwistjonijiet ta’ diskriminazzjoni fuq bazi ta’ orjentazzjoni sesswali, nies b’dizabilita’ u sess.
James Debono saqsa lill-Dr Karmenu Mifsud Bonnici jekk in-nazzjonalizmu tas-CNI u s-solidarjeta’ mat-tielet dinja humiex rikonciljabli.
Dr Karmenu Mifsud Bonnici qal li r-razzizmu ghandu jigi kkundannat minghajr ebda rizerva. Izda fl-istes hin hemm bzonn tmexxija soda fil-pajjiz, u l-ewwel obligazzjoni tal-Gvern ghandha tkun lejn ic-cittadini tal-pajjiz. L-ewwel priorita’ tas-servizzi socjali ghandha tkun lejn il-Maltin, qabel kull barrani ta’ kwalunkwe nazzjonalita’. “Ghandu jkun hemm sens ta’ dinjiita’ lejn kulhadd izda l-priorita’ tibqa’ lejn ic-cittadini, fil-kuntest socjo-ekonomiku tal-pajjiz,” sahaq Dr Mifsud Bonnici.
Huwa qal li l-problema tar-refugjati m’hijiex wahda ta’ razzizmu. Sahaq li hadd m’ghandu jigi ddiskriminat fuq bazi ta’ razza, kulur jew twemmin izda m’hijiex haga prattika li kulhadd jiehu l-istess beneficcji.
Karmenu Mifsud Bonnici qal ukoll li l-Unjoni Ewropea hija kawza tar-razzizmu minhabba li qed tiddiskrimina bejn pajjizi membri u pajjzi ohrajn li ma jithallewx jissiehbu.
“In-natura holqitna differenti. M’hijiex prattika li nghixu f’dinja wahda. Li hu prattiku sa llum hu li l-nazzjonijiet jiddefendu lic-cittadini taghhom u jikkooperaw ma’ nazzjonijiet ohrajn. Meta nhallu l-immigranti accidentali jidhlu f’pajjizna qed immorru kontra l-interessi taghhom. Ghalhekk ghandna nghinuhom imorru fid-destinazzjoni fejn jixtiequ jmorru. Filwaqt li ghandna nzommu r-refugjati, m’ghandniex ninkoragguhom. U jekk m’ghandniex spazzju jew rizorsi ghall-immigranti l-ohrajn, ghandna nispjegawlhom li m’ghandniex post ghalihom”, ikkonkluda Dr Mifsud Bonnici.
Minn naha tieghu, Mark Montebello qal li fid-dinja jezistu seba’ razzez. “Ahna tahlita ta’ dawn, izda whud juzaw din il-kwistjoni b’mod politiku”.
Montebello qal li n-nazzjonalizmu jimplika li ghandna xi identita’ li hadd iehor m’ghandux. Hawnhekk ghamel analizi ta’ xi kurrenti li jezistu f’pajjizna. Dwar l-argumenti ta’ Norman Lowell, huwa qal li jista’ jkun hemm xi sens biologiku, izda m’hemmx logika politika.
Dwar l-Alleanza Nazzjonali Repubblikana (ANR), huwa qal li dawn m’ghandhom xejn kontra xi razza, izda jemmnu li kulhadd ghandu jibqa’ f’postu. Dan forsi jista’ jkollu xi sens politiku izda ma jaghmilx sens filosofiku. Montebello qal li ma tantx jara logika f’dan l-argument ghax in-nies jivjaggaw. F’Malta stess, bosta minn missirijietna gew minn Sqallija 2000 sena ilu.
Montebello imbaghad tkellem dwar “nies li jemmnu fl-ugwaljanza izda fil-prattika jiddiskriminaw”. Huwa qal li din hi l-iktar pozizzjoni insidjuza, ghax filwaqt li jichdu r-razzizmu, qieghdin jiddiskriminaw. F’din il-kategorija, Mark Montebello pogga lill-Ministru Tonio Borg (PN) u lis-Shadow Minister Gavin Gulia (MLP), “li jaqblu fuq kollox”. Qal li l-Knisja Kattolika, bil-mod kif dan l-ahhar qed titkellem dwar il-gays, tista’ titpogga f’din il-kategorija wkoll.
Mark Montebello zied li ma jemminx li tezisti xi identita’. “Il-Malti ma jezistix”. Kull haga li tezisti qieghda ticcaqlaq. Per ezempju f’Malta hemm hafna tradizzjonijiet musulmani. In-nazzjonalita hija kuncett politiku u mhux fid-demm. Minhabba dan, nispiccaw niddiskriminaw fuq bazi ta’ kulur tal-gilda. “Hawn hafna falzitajiet”, sahaq Montebello.
Huwa qal ukoll li l-anti-razzisti m’ghandhomx ikunu apologetici u sempliciment jattakkaw lill-ANR u Norman Lowell. “Ghandna nattakkaw ukoll l-iskjavitu’ bajda, il-klandenistinita’”, kompla jghid, u zied li l-ANR u Lowell ghandhom punt f’din il-kwistjoni. “Il-Ghettos m’ghandhomx jigu promossi, ghax minhabba fihom bosta’ nies – bhall-Libjani f’Malta – mhux qed jigu integrati fis-socjeta’”.
Montebello qal li l-ikbar problema f’Malta hu li x-xellug spicca u li l-Partit Laburista mhux qed iwettaq ir-rwol tieghu. Fl-istess hin, il-lemin estrem qed huwa perikoluz.
Stephen Cachia tkellem dwar il-pozizzjoni ta’ l-Alternattiva Demokratika dwar din il-kwistjoni. Huwa qal li hadd m’hu jghid li ghandhom jinfethu l-fruntieri minghajr ebda forma ta’ kontroll. Huwa fatt li hawn problema, izda “Malta mhux f’bozza. Ghandna nikkonfrontaw il-kwistjoni b’mod uman”.
Cachia qal li tezisti l-biza minhabba l-insularita’, problemi ekonomici u fatturi ohrajn. Dawn il-problemi huma differenti mir-razzizmu ideologiku ta’ Norman Lowell u l-ANR, li qed isir perikoluz. “Ghandu jkun hemm dibattitu ideologiku. Ghandna nzommu f’mohhna it-tradizzjonijiet demokratici u kristjani u niftakru li perjodu twil ta’ ditenzjoni qed johloq problemi kbar”.
Stephen Cachia qal ukoll li -edukazzjoni ghandha rwol importanti. Per ezempju huwa mportanti li t-tfal jitghalmu dwar l-esperjenzi tar-refugjati. Qal ukoll li l-ezempju ta’ l-open centres huwa wiehed tajjeb u zied li l-Greens Ewropej qed jipproponu deroga lill-Malta dwar ir-refugjati, biex dawn ikunu jistghu imorru facilment f’pajjizi ohrajn.
Fost l-interventi mill-publiku, kien hemm min sahaq li l-gheruq tal-problema hija dik li qeghdin nghixu f’sistema kapitalista fejn is-suq tax-xoghol huwa bbazat fuq l-isfruttar u l-kompetizzjoni bejn il-haddiema. Ghalhekk juza lill-immigranti bhala rizerva b’pagi baxxi u kundizzjonijiet degradanti. Ghalhekk, ghandu jkun hemm politika ta’ tibdil strutturali lejn dinja iktar gusta.
“Ir-Riformi fis-Settur Edukattiv f’Malta” - Diskussjoni organizzata minn Zminijietna
Id-diskussjoni dwar ir-riformi fis-settur edukattiv f’Malta sehhet fid-29 ta’ Ottubru 2005 kienet it-tieni mis-sensiela ta’ diskussjonijiet pubblici dwar temi politici u socjali li qed jigu organizzati minn Zminijietna.
F’din id-diskussjoni, il-kelliema kienu Dr Carmel Borg (Dekan tal-Fakulta’ ta’ l-Edukazzjoni fl-Universita’ ta’ Malta), l-edukatur Frank Fabri, Mario Mallia (Vici Chairperson u Kelliem ta’ Alternattiva Demokratika dwar l-Edukazzjoni) u John Bencini (President tal-Malta Union of Teachers). Id-diskussjoni giet immexxijja mill-gurnalist ta’ Malta Today James Debono.
Frank Fabri, li emfasizza li qed jitkellem fuq kompetenza personali tieghu, qal li t-tliet partiti politici f’Malta jaqblu mal-htiega ta’ riformi fl-edukazzjoni u fl-iskejjel n’mod partikolari. Huwa qal li dak li qed jipproponi l-Ministru ta’ l-Edukazzjoni kien ikun jaghmel iktar sens li kieku kien iktar olistiku u jinkorpora setturi differenti fil-qasam edukattiv.
Frank Fabri qal li d-dokument tal-Gvern dwar riformi fis-settur Edukattiv ghandu bosta nuqqasijiet. Dawn jinkludu l-analizi storika, li xxeqleb lejn partiggjanizmu Nazzjonalist, u l-proposta ta’ sistema ta’ ‘networks’, li hi nieqsa minn referenzi dwar alternattivi li jistghu jezistu. F’dan i-rigward huwa rrefera ghall-‘Clusters’ li qed jigu meqjusa b’mod geografiku. Fabri qal li filwaqt li l-idea ta’ networks hi wahda tajba, dawn jistghu jigu organizzati b’mod iehor, per ezempju permezz ta’ l-uzu ta’ l-IT.
Frank Fabri saqsa jekk dak li qieghed jipproponi l-Gvern huwiex ser isolvi l-problemi edukattivi, u qal li l-proposti huma bbazati fuq sistema Ingliza li giet ikkrtikata minn bosta ricerkaturi, u li permezz taghha ghalliema qed isiru teknici minflok professjonijsti. Fabri qal ukoll li fil-proposti tal-Gvern Malti, il-Ministru ghandu poter assolut biex jappunta bordijiet, principali, kumitati u ohrajn. Din tista’ ggib bosta problemi. Jekk, per ezempju, il-Ministru ma jappuntax lid-Dekan tal-Fakulta’ ta’ l-Edukazzjoni, din il-Fakulta’ ma tkunx rapprezentata.
Fabri kkonkluda li “Malta ghandha bzonn direzzjoni cara u m’ghandiex tkun Gulliver”.
Dr Carmel Borg, fi twegiba ghall-mistoqsija ta’ James Debono dwar il-konnessjoni bejn id-diokument tal-Gvern u l-Kurrikulu Minimu Nazzjonali, qal li Malta qeghda fis-sena 2005 u ghad m’ghandiex strategija ta’ taghlim tul il-hajja tal-bniedem, minkejja li l-Prof Kenneth Wain kien ipprepara rapport dwar dan.
Carmel Borg qal li Malta ghandha bzonn riformi organici u koerenti. Pajjizna kellu vizjoni permezz tal- Kurrikulu Minimu Nazzjonali, izda x’sar s’issa? Huwa semma bosta problemi li nqalghu, fosthom li l-MUT trid li l-ghalliema jigu kkumpensati ghall-bidliet fix-xoghol li jaghmlu. Il-Kunsill dwar il-Kurrikulu Nazzjonali inqabad f’bosta problemi, li jinkludu wkoll n-nuqqas ta’ rizorsi finanzjarji u n-nuqqas ta’ preparazzjoni ideologika f’Malta ghal tibdil. “Il-Kurrikulu Minimu Nazzjonali kellu vizjoni ta’ gustizzja socjali, demokrazija u inkluzjoni”, sahaq Carmel Borg.
Borg semma kif meta kien qed jigi diskuss il-Kurrikulu fis-snin disghin, kien hemm opozizzjoni ghall-proposta biex jitnehha l-istreaming u minflok ikun hemm sistema edukattiva komprensiva. Dawn il-proposti progressivi u gusti twarrbu minhabba nuqqas ta’ kuragg politiku.
Carmel Borg qal li d-dokument gdid tal-Gvern qed jaghmilha cara li l-istreaming mhux ser jitwarrab ghal futur previst, u li l-Gvern jemmen li Malta mhux lest ghal sistema komprensiva. F’dan ir-rigward, sahaq Borg, il-Fakulta’ ta’ l-Edukazzjoni hija lesta li toffri l-ghajnuna sabiex tiddahhal sistema komprensiva fil-Kulleggi.
Borg qal li filwaqt li ricerka ta’ l-1999 turi li hafna genituri jibzghu minn sistema komprensiva, ricerka iktar ricenti f’zewg tezijiet ta’ livell ta’ Masters juru li jekk is-sistema tkun effettiva, hafna genituri huma lesti li jaddottaw sistema komprensiva f’sistema ta’ ‘clusters’ b’inqas skossi.
Carmel Borg qal li fil-prezent it-tfal qed ikollhom jiffaccjaw tliet skossi kbar – il-kindergarten, skola A u B u l-iskola sekondarja. Ricerka turi li hafna tfal qed ibaghtu. Is-sistema ta’ ‘Clusters’ tghin biex din il-problema tonqos u ma jkunx hawn ‘ghettos’ edukattivi. F’dan ir-rigward, Carmel Borg qal li huwa favur il-mobilita’ geografika tat-tfal.
Borg qal ukoll li jaqbel mal-proposta tal-Gvern li permezz taghha jista’ jkun hemm ghazla ta’ mudelli alternattivi insipirati minn ideologiji differenti. Din taghti iktar ghazla lill-ghalliema.
Carmel Borg ikkonkluda li l-vizzjoni originali tal-Kurrikulu Minimu Nazzjonali kien wiehed li joffri hajja ahjar ghall-istudenti. “Ugwaljanza fl-opportunita’ mhux bizzejjed. Hemm bzonn ta’ ugwaljanza fir-rizultati”, sahaq Carmel Borg, b’referenza ghall-fatt li bosta studenti mill-klassi tal-haddiema u minn familji b’inqas opportunitajiet qed ikunu zvantaggjati specjalment minhabba s-sistema ta’ streaming.
“Anke jekk it-tfal qed jigi mghallma l-valuri ta’ l-inkluzjoni socjali, l-istruttura edukattiva tibqa’ wahda diskriminatorja, ibbazata fuq apartheid edukattiv”.
Wara l-intervent ta’ Carmel Borg, James Debono saqsa lill-Mario Mallia dwar il-pozizzjoni ta’ l-Alternattiva Demokratika dwar il-proposti tal-Gvern. “L-AD kienet taqbel mal-abbozz tad-dokument. Izda d-dokument finali jipproponi gustizzja socjali?”
Mario Mallia qal li Malta ghandha nuqqas ta’ tmexxija. Kull min jaghmel pass lil’hinn mill-ideologija dominanti qisu qed jaghmel xi haga hazina.
L-Alternattiva Demokratika, sahaq Mallia, hija favur il-clusters. F’Malta jezistu qasmiet artificjali bhall-iskejjel ‘A’ (year 1 sa 3 u minghajr streaming) u ‘B’ (year 4 sa 6 u bl-istreaming) li qed iwassal ghal biza’ fit-tfal u l-genituri u li tfal jigi ttimbrati minn ckunitom.
Mario Mallia qal li hawn kontradizzjonijiet kbar. F’nifs wiehed qed nghidu li rridu nnehhu l-iskossi permezz ta’ clusters geografici, fl-istess lokalita’, u fl-istess hin ser inzommu l-istreaming li huwa skoss kbir fl-izvilupp tat-tfal. F’nifs wiehed qed nohoqlu kunsilli ghall-inkluzzjoni (per ezempju ghall-tfal bi bzonnijiet specjali), u fl-istess hin qed neskludu bosta studenti permezz ta’ l-istreaming.
Ghalhekk hemm il-bzonn ta’ interdipendenza. Il-proposti tal-Gvern jistghu iwasslu ghall-immanigjar ahjar ta’ rizorsi, izda mhux ghal hafna iktar. Il-verzjoni originali tar-riformi kienet koerenti f’oqsma bhall-inkluzjoni socjali. Izda l-verzjoni finali izzomm l-istreaming. “Dan juri n-nuqqas ta’ tmexxija u n-nuqqas ta’ vizjoni”, ikkonkluda Mario Mallia.
Minn naha tieghu, John Bencini qal li bosta proposti tal-Gvern huma pozittivi, u li l-MUT qed tiltaqa’ regolarment mal-Gvern u taghmel bosta proposti. “L-MUT qed tipprova ttejjeb id-dokument propost mill-Gvern u tezisti l-bona volonta’ ta’ l-awtoritajiet”.
Izda Bencini wissa li jekk il-bidliet ikunu biss fizici u b’hekk jinvolvu biss tibdil fl-irwoli ta’ l-ghalliema, ir-riformi jfallu. Jekk minn naha l-ohra ir-riformi jwasslu ghal inqas assentijizmu u iktar interess mill-gheruq, allura l-MUT taqbel ma’ l-istess riformi. “L-MUT hija nteressata mhux biss fil-kundizzjonijiet tax-xoghol ta’ l-ghalliema, izda wkoll fil-kwalita’ ta’ l-edukazzjoni. Izda ekdukazzjoni ta’ kwalita’ tiswa l-flus”, qal Bencini.
Bencini esprima l-opozizzjoni tal-MUT ghall-proposta li l-Ministru ikollu d-diskrezzjoni li jaghzel min ikollu rwol ta’ tmexxija fil-kulleggi, etc.. . Huwa ghamilha cara wkoll li l-MUT hija kontra li skejjel ikunu jistghu jimpjegaw nies minghajr ma jsegwu l-proceduri tas-settur publiku.
John Bencini qal li jaqbel mal-kuncett tan-networking u li l-MUT taqbel ma’ sistema komprensiva, izda t-tibdil irid ikun fl-interess tat-tfal. F’dan ir-rigward huwa qal li zewg terzi minn 900 facilitatur huma nieqsa mit-tahrig necessarju u li bosta skejjel m’humiex attraenti.
Bencini kkonluda li sfortunatament hafna ghalliema huma kontra sistema komprensiva ta’ hiliet imhalta. “Il-marda hija fis-socjeta’”, huwa sahaq. Bencini qal li l-Kelliema dwar l-Edukazzjoni tal-MLP u l-PN ghandhom johorgu dikjarazzjoni komuni favur din is-sistema.
“Il-Futur tax-Xellug” - Diskussjoni organizzata minn Zminijietna
Id-diskussjoni dwar il-futur tax-Xellug sehhet fil-31 ta’ Mejju, u kienet id-disa’ mis-sensiela ta’ diskussjonijiet pubblici dwar temi politici u socjali li qed jigu organizzati minn Zminijietna.
F’din id-diskussjoni, attendew bosta kelliema li huma msiehba ta’ partiti u ghaqdiet bhall-Partit Laburista, il-General Workers Union, Zminijietna – Lehen ix-Xellug, Alternattiva Demokratika, il-Partit Komunista Malti, Alleanza Liberali, Moviment Graffitti, kif ukoll intelletwali, haddiema, zghazagh u ohrajn. Id-diskussjoni giet immexxijja mill-gurnalist James Debono, li saqsa numru ta’ mistoqsijiet pertinenti lill-kelliema prezenti, biex b’hekk id-diskussjoni kienet wahda hajja.
John Zammit qal li fl-elezzjonijiet ghall-parlament Ewropew fl-2009, ix-xellugin ghandhom jikkontestaw f’diversita’ ta’ partiti li jezistu fl-Ewropa, biex b’hekk inkunu qed nahsbu b’mod Ewropew.
Michael Grech qal li f’dak li ghandu x’jaqsam mal-krizi tax-xellug, hemm bzonn ta’ analizi serja dwar l-identita’ tax-xellug.
Patri Gwann Xerri qal li tezisti krizi ghall-fqir u l-eskluz, u dan jehtieg li jigi kkonfrontat permezz ta’ prattika popolari.
Antonio Dato qal li f’Malta qed tonqos ir-rapprezentanza tal-haddiem u li l-haddiem jinstab aljenat. Il-haddiem Malti qieghed ikun sfidat minn problemi bhac-cheap labour.
Carmel Borg qal li Partit huwa istituzzjoni tas-socjeta’ civili fis-sens Gramscjan, u ghalhekk hemm bzonn ta’ kommunita’ edukattiva u ideologika, b’forma kapillari. “Il-Partit Laburista m’gharafx dan u sar partit minghajr bazi ideologika”. Borg qal li bhala wiehed mill-awturi tar-rapport tat-telfa tal-Partit Laburista, hass in-nuqqas ta’ rispons ideologiku minn dawk il-partitarji li wiegbu ghas-sejha biex jaghtu kontribut.
Adrian Grima qal li l-Front Kontra l-Golf Kors kien mudell tajjeb ghax-xellug, f’socjeta’ li qieghda tinbidel. “Ix-xellug huwa mutur ta’ l-ideat izda bhalissa qieghed lura”. Grima sahaq li x-xellug ghandu kontrih strutturi ta’ poter.
Ivan Ellul qal li huwa deluz mix-xellug. Sahaq li l-Partit Laburista iffoka wisq fuq l-avversarji tieghu milli fuq il-proposti tieghu.
Desmond Zammit Marmara’ qal li ma jaqbilx ma’ Carmel Borg li fil-Partit Laburista hemm nuqqas ta’ edukazzjoni ideologika, minkejja li hemm bzonn li dan jizdied.
Mario Mifsud qal li ghandu jkun hawn lok ghall-espressjoni ta’ l-ideat. “F’socjeta’ li qed tinbidel, il-Partiti ghandhom ikunu hemm ghas-socejta’ u mhux bil-maqlub”.
Ray Fabri qal li jehtieg li nkunu cari fit-terminologija dwar x’inhu x-xellug u x’ghandhom ikunu l-prioritajiet tieghu.
Michael Camilleri qal li ghalih ix-xellug jirraprezenta l-gustizzja socjali (f’oqsma bhall-ekonomija, industrija, politika u ambjent) u d-demokrazija. Innota li filwaqt li fl-Ewropa sejjer lura, ix-xellug sejjer il-quddiem fl-Amerika t’Isfel. “Qed jigri hekk minhabba li l-motif xellugi spicca fl-Ewropa, filwaqt li fl-Amerika t’isfel huwa prezenti minhabba kwistjonijiet bhall-guh ikkawzat mill-biofuel. Ix-xellug irid isib motif gdid sabiex ilahhaq ma’ l-avvanzi li saru”.
Alfred Vella qal li x-xellug m’ghandu jhalli lil hadd fil-periferija. Sahaq li l-Partit Laburista ma spjegax bizzejjed il-proposti tieghu bhal dik tar-reception class.
Martin Abela qal li permezz ta’ l-elezzjoni generali li ghaddiet, Malta helset mill-Partit Laburista bhala partit tal-lemin. Sahaq li l-Marxisti ghandhom jinghaqdu ma’ l-ekologisti, mal-feministi, mal-haddiema u ma’ dawk li jiggieldu ghal-liberta’ f’kwisjonijiet bhad-divorzju. “Ix-xellug ghandu jkun antagonista kontra l-kapitalizmu u l-knisja”. Abela qal li l-Partit Laburista ghandu jkun almenu centru-xellugi, filwaqt li x-xellug ghandu jippressa lill-Partit biex isir anti-imperjalista.
David Pisani qal li x-xellug ghadu validu f’kwisjtonijiet ta’ kuljum bhall-housing. “Il-bidla fis-socjeta ghandha tigi minn forza kbira bhal Partit Laburista, u l-movimenti u partiti xellugin ghandhom jahdmu flimkien. Inkella x-xellug jibqa’ frammentat”.
Michael Briguglio qal li politika li ggib il-bidla tehtieg alleanzi sodi bejn partiti u ghaqdiet tas-socjeta’ civili minn oqsma varji. Fl-istess hin, izda, ix-xellug ma jistax jirraprezenta lill-kulhadd, ghax fil-politika bilfors hemm ‘ahna’ u ‘huma’.
Marco Galea qal li ma fadal xejn ideologiku fil-Partit Laburista li wiehed jista’ jorbot fuqu. “Il-Partit Laburista kellu cans jitkellem kontra l-istreaming fl-iskejjel”.
Simone Galea qalet li l-idea ta’ gustizzja socjali mhux dejjem tinzell tajjeb ma’ studenti.
Anna Zammit ziedet li hafna zghazagh huma komdi wisq u kkummentat dwar is-success relattiv tal-lemin estrem fil-Junior College. Qalet ukoll li x-xellug kemm il-darba jinterpreta’ l-ambjent bhala xi haga li m’ghandux jikkalpesta lill-haddiem, bhal m’hu l-kaz ta’ l-energija. Il-Partit Laburista, per ezempju, m’ghandux vizjoni shiha u minkflok jinterpreta’ l-ambjent skond il-kaz.
Mary Darmanin qalet li biex tkun socjalista, m’hemmx ghalfejn toqghod tuza l-kelma ‘ideologija’. Sahqet li hawn anti-intelletwalizmu qawwi u nuqqas ta’ memorja dwar il-kisbiet tax-xellug. Tkellmet ukoll dwar il-bzonn ta’ laqghat ta’ diskussjoni.
Keith Grech qabel li hawn bzonn ta’ iktar laqghat, izda qal li skond hu, ix-xellug m’huwiex qieghed fi krizi. “Ix-xellug m’huwiex il-Partit Laburista biss”. Qal li tajjeb niddiskutu x’inhu x-xellug. “F’Malta m’hawnx lemin, u l-Partit Nazzjonalista rikeb il-karru”. Qal li l-Partit Laburista twieled min-nies tal-klassi tan-nofs fl-1921. Fl-ahhar elezzjoni, il-Partit kellu programm xellugi b’lingwa moderna. Grech qal li l-kontfrontazzjoni mi ser tohodna imkien u li l-haddiem jehtieg il-kapital, izda dan ghandu jkun regolat.
Mark Scriha staqsa x’inhi l-ideologija? “Iz-zghazagh m’ghandhomx pacenzja u interess. Ahna komdi bl-istatus quo, u ghalhekk ahna konservattivi”. Scriha zied li l-partiti m’ghandhomx interess jedukaw lin-nies, izda x-xellug ghandu d-dmir li jeduka.
Evarist Bartolo qal li mhux vera li l-Partit Laburista m’ghandhux diskussjoni ideologika. Qal li tajjeb li nghidu x’nifmhu b’xellug u b’lemin, u tajjeb li nghidu x’jolqot lin-nies b’mod konkret, u mhux inkunu qisna xi prayer meeting. “Ix-xellug ghandu jkun casualty department? Jien irrid xellug fil-poter. Ahjar inbiddel millimetru milli nitkellem kilometru”. Bartolo qal ukoll li jemmen f’politika ta’ l-alleanzi fuq temi bhall-gustizzja socjali u libertajiet civili. Sahaq li x-xellug ghandu jemmen fid-diversita’. Zied li “l-voti ta’ l-Alternattiva Demokratika jisthoqqilhom rapprezentanza fil-parlament”.
Evarist Bartolo qal ukoll li “x-xellug ghandu jkun wiehed ta’ abbundanza. Bilfors irridu ngibu x-xoghol”. Hawnhekk fakkar f’Lenin li permezz tan-New Economic Policy kellu jaddotta politika ekonomika biex tizviluppa l-pajjiz.
Robert Micallef qal li x-Xellug, apparti l-ekonomija ghandu jikkonfronta suggetti ohra bhall-ambjent, l-immigrazzjoni u d-drittijiet civili. “Il-Partit Laburista ghandu jkun iktar vicin tas-socjeta civili u ghandu jibni l-pontijiet”. Micallef tkellem ukoll favur edukazzjoni politika kultarali.
Chris Mizzi innota li f’din id-diskussjoni iz-zghazagh huma minoranza. “Iz-zghazagh mhux qed jintlahqu, u hafna simboli taz-zghazagh ittiehdu mill-kumpaniji kummercjali”.
